• lifestyle

ผลผลิตฝิ่นของโลกพุ่งทำสถิติใหม่ ขณะการเสพยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์เพิ่มขึ้นทั่วโลก

• 27-06-2018 11:31
• By HakunaMatata

สำนักงานป้องกันยาเสพติดและปราบปรามอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (United Nations Office on Drugs and Crime - UNODC) ระบุว่า สารกลุ่มโอปิออยด์ ซึ่งรวมเฮโรอีน และมอร์ฟีน เป็นยาเสพติดผิดกฎหมายที่อันตรายที่สุด และคิดเป็น 76% ของสาเหตุการเสียชีวิตจากการใช้ยาเสพติดทั่วโลก

"รายงานยาเสพติดโลก" ปี 2018 แสดงให้เห็นว่า ตลาดการค้ายาเสพติดกำลังขยายตัวขึ้นจากการผลิตฝิ่นที่เพิ่มสูงสุดเท่าที่เคยบันทึกมา ส่วน ปัญหาการนำโอปิออยด์ที่เป็นยารักษาโรคไปใช้ในทางที่ผิด สร้างความกังวลเพิ่มขึ้นให้เจ้าหน้าที่ด้านสาธารณสุขทั่วโลก

โอปิออยด์ (Oioid) เป็นกลุ่มของสารเคมีที่มีโครงสร้างและคุณสมบัติคล้ายคลึงกับมอร์ฟีน(Morphine) ทางการแพทย์ได้ใช้สารกลุ่มโอปิออยด์เป็นยาแก้ปวดมาเนิ่นนาน เพราะทำให้ร่างกายสามารถทนต่ออาการปวดได้ดีมากขึ้น และมีผลข้างเคียง คือ ทำให้เกิดอาการสงบประสาท/ประสาทผ่อนคลาย รวมถึงรู้สึกเคลิบเคลิ้ม แต่หากใช้ครั้งละมาก ๆ เป็นเวลานานก็จะติดได้ สารโอปิออยด์หลายรายการถูกจัดให้เป็นยาเสพติดให้โทษเช่น โคเดอีน, เฮโรอีน, มอร์ฟีน ฯลฯ

"จนถึงตอนนี้ สื่อเน้นรายงานเกี่ยวกับวิกฤตโอปิออยด์ในสหรัฐฯ แต่การแพร่ระบาดนี้มันซับซ้อนกว่าที่เราเห็นและกำลังกลายเป็นปัญหาระดับโลก" อังเกลา เม หัวหน้าฝ่ายวิจัยและวิเคราะห์แนวโน้มของ UNODC กล่าวกับบีบีซี

1.การผลิตเพิ่มขึ้น

ผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่า ปริมาณการผลิตโอปิออยด์ที่เพิ่มขึ้น ราคาที่ถูกลงและการเข้าถึงได้ง่ายขึ้น ทำให้การบริโภคเพิ่มขึ้นในหลายพื้นที่ของโลก ซึ่งยาเสพติดเหล่านี้ไม่ได้แพร่หลายในช่วง 2-3 ปีก่อน รวมถึงปริมาณการผลิตฝิ่นที่เพิ่มมากขึ้น

UNODC ประมาณว่า ผลผลิตดอกฝิ่นในปี 2017 เพิ่มขึ้น 65% จาก 2016 เป็น 10,500 ตัน ซึ่งเป็นประมาณการสูงสุดเท่าที่เคยบันทึกไว้ ตั้งแต่เริ่มติดตามการผลิตฝิ่นเมือต้นศตวรรษนี้ ในจำนวนนี้ 9,000 ตันมาจากอัฟกานิสถานเพียงแห่งเดียว ส่วนเมียนมา, เม็กซิโก และลาว ก็มีการปลูกฝิ่นบ้างเล็กน้อย ส่วนพื้นที่ในการเพาะปลูกฝิ่นปี 2017 ก็เพิ่มอีก 1 ใน 3 จากปี 2016

2.จำนวนผู้เสียชีวิตเพิ่มขึ้น

ในปี 2015 มีผู้เสียชีวิตเนื่องจากยาเสพติดราว 450,000 คน ในจำนวนนี้ 167,750 คน เกิดจากความผิดพลาดจากการใช้ยา (เช่น การใช้ยาเกินขนาด) และผู้เสียชีวิตมากกว่า 3 ใน 4 เกี่ยวข้องกับการใช้โอปิออยด์

นอกจากนี้ โอปิออยด์ยังจัดเป็นยาเสพติดประเภทที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพที่สุดด้วย แม้ กัญชาเป็นยาเสพติดที่มีคนใช้มากที่สุดในโลก

สถิติปี 2015 พบว่า ชีวิตที่มีสุขภาพดีของผู้คนทั่วโลกรวม 17 ล้านปี ต้องสูญไปกับความผิดพลาดจากการใช้ยาทุกประเภท ซึ่ง 70% ของความสูญเสียนั้นมาจากความผิดพลาดจากการใช้โอปิออยด์

"สถานการณ์เลวร้ายลง แม้โอปิออยด์ที่ใช้เป็นยารักษาโรคถูกถอดออกจากตลาดซื้อขายที่ถูกกฎหมาย แต่ก็มีโอปิออยด์สังเคราะห์ชนิดใหม่ ๆ ที่ออกฤทธิ์แรงมาก เช่น เฟนทานิล เข้าสู่ตลาดแทน" อังเกลา เม กล่าว

รายงานของ UNODC ระบุว่า สหรัฐฯ เป็นประเทศที่มีการใช้โอปิออยด์เฉลี่ยต่อคนสูงที่สุด และพบว่า การตายที่เกี่ยวข้องกับโอปิออยด์สังเคราะห์ในปี 2016 เพิ่มขึ้น 10 เท่าในผู้ชาย และเพิ่มขึ้น 5 เท่าในผู้หญิง จากปี 2012 คิดเป็นเกือบ 2 เท่าของอัตราการเสียชีวิตต่อปีจากอาวุธปืน และอุบัติเหตุทางรถยนต์ในสหรัฐฯ

3.ตลาดที่ผันแปร

รายงานของ UNODC ระบุว่า จำนวนการยึดโอปิออยด์โดยรวมเพิ่มขึ้นเกือบ 50% ระหว่างปี 2015 และ 2016

ปริมาณเฮโรอีนที่ถูกจับทั่วโลกเพิ่มขึ้นเป็น 91 ตัน สูงสุดเท่าที่เคยบันทึกมา ขณะที่ปริมาณการยึดฝิ่นและมอร์ฟีนสูงสุดเป็นอันดับ 2 เท่าที่เคยบันทึกมา

พื้นที่ที่มีการลักลอบขนส่งหลักของโลกคือ "เส้นทางบอลข่าน" ซึ่งโอปิออยด์ส่วนใหญ่ถูกขนมาจากแหล่งผลิตในอัฟกานิสถานเข้าไปยังอิหร่าน, ตุรกี และประเทศแถบคาบสมุทรบอลข่านหลายประเทศ จากนั้นจึงเข้าไปยังยุโรปตะวันตกและยุโรปกลาง

กราฟิกด้านบนแสดงให้เห็นว่า ปริมาณโอปิออยด์เพื่อการรักษาเพิ่มสูงขึ้นอย่างชัดเจนในปี 2014 ซึ่งเป็นปีที่ ระบบข้อมูลห้องปฏิบัติการนิติเวชศาสตร์แห่งชาติของสหรัฐฯ (US National Forensic Laboratory Information System) เริ่มมาวิเคราะห์สารหลายชนิดที่มีเฟนทานิลเป็นส่วนประกอบเป็นครั้งแรก

ในปี 2016 87% ของโอปิออยด์ที่ใช้เป็นยารักษาโรคทั้งหมดที่ถูกยึดทั่วโลก อยู่ในแอฟริกาตะวันตก, แอฟริกากลาง และแอฟริกาเหนือ

เม กล่าวว่า "ไม่มีความสัมพันธ์กันอย่างชัดเจนระหว่างการบริโภคและการยึด แต่นี่แสดงให้เห็นว่า การค้ายาผิดกฎหมายขยายตัวเพิ่มขึ้นรวดเร็วอย่างไม่น่าเชื่อ"

4.การเพิ่มขึ้นของทรามาดอล

"รายงานปี 2018 ระบุว่า ทรามาดอลเป็นต้นตอแห่งความกังวล ขณะที่อัตราการเสพติด "กำลังเพิ่มสูงขึ้นในหลายพื้นที่ของแอฟริกา"

ทรามาดอล จัดเป็นยาที่ต้องมีใบสั่งแพทย์ เป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ ใช้รักษาอาการเจ็บปวดขั้นกลางถึงรุนแรง โดยพบว่า การลักลอบขนทรามาดอลไปยังหลายประเทศในแอฟริกาเหนือ, แอฟริกากลาง และแอฟริกาตะวันตก และมักจะถูกส่งต่อไปยังหลายประเทศในตะวันออกใกล้และตะวันออกกลาง

ผู้เชี่ยวชาญของ UNODC ระบุว่า กระบวนการผิดกฎหมายที่กำลังเติบโตอย่างน่ากังวลคู่ขนานไปกับการลักลอบจำหน่ายโอปิออยด์สังเคราะห์ที่ถูกผลิตขึ้นมาเพื่อรักษาโรค คือ การลักลอบขายโอปิออยด์สังเคราะห์ที่ถูกผลิตขึ้นมาเพื่อขายในตลาดมืดโดยเฉพาะ ซึ่งโอปิออยด์ที่ถูกผลิตมาเพื่อตลาดมืดนั้น "มีอันตรายมากกว่า เพราะไม่มีการควบคุมการผลิต"

การบริโภคทรามาดอลกำลังเป็นปัญหาด้านสาธารณสุขที่น่ากังวลเพิ่มมากขึ้นในแอฟริกา

เม บอกว่า "ขณะที่โอปิออยด์ทั่วไปช่วยให้ผ่อนคลาย ทรามาดอลยังออกฤทธิ์กระตุ้นด้วย ดังนั้น มันจึงถูกนำมาใช้ในหมู่ผู้ที่ใช้ยาเพื่อนันทนาการ และมันยังมีราคาถูกอีกด้วย"

คาดว่า ทรามาดอลส่วนใหญ่ที่ถูกยึดทั่วโลกระหว่างปี 2012 และ 2016 มีต้นทางมาจากแหล่งผลิตหลายแห่งในเอเชีย ส่วนใหญ่อยู่ในอินเดียและจีน

5.ผู้ใช้ 34 ล้านคน

ผู้รับการบำบัดยาเสพติดประเภทต่าง ๆ

ทั่วโลกมีผู้ใช้โอปิออยด์ 34 ล้านคนในปี 2016 เป็นรองแค่เพียงกัญชา ซึ่งมีคนเสพ 192 ล้านคน

มีคนจำนวนมากใช้โอปิแอต (สารสกัดจากเมล็ดของต้นฝิ่น) หรือโอปิออยด์ ที่แพทย์สั่งจ่าย เพื่อวัตถุประสงค์ที่ไม่เกี่ยวข้องกับทางการแพทย์ อย่างน้อย 1 ครั้งในปีนั้น คิดเป็น 0.7% ของประชากรโลกที่มีอายุระหว่ง 15-64 ปี

ในบางภูมิภาคมีคนใช้โอปิออยด์สูงกว่าที่อื่น เช่น ในอเมริกาเหนือคิดเป็น 6 เท่า ของค่าเฉลี่ยโลก ส่วนในโอเชียเนียอยู่ที่ 3 เท่า

เมื่อดูการใช้โอปิแอต พบว่ามากกว่าครึ่งของประมาณการจำนวนผู้ใช้ทั่วโลกอยู่ในเอเชีย (58%) ตามมาด้วยยุโรป (17%) แต่อัตราการแพร่หลายสูงสุดมีรายงานว่าอยู่ในตะวันออกใกล้, ตะวันออกกลาง และเอเชียตะวันตกเฉียงใต้

UNODC ระบุว่า ในแอฟริกา การใช้เฮโรอีนดูเหมือนจะเพิ่มขึ้นมากกว่าภูมิภาคอื่น ๆ ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา "น่าจะสะท้อนให้เห็นถึง การลักลอบขนเฮโรอีนจากเอเชียตะวันตกเฉียงใต้ไปตามเส้นทางทางใต้ ซึ่งมีมากจนควบคุมไม่อยู่"

6.การเปลี่ยนแปลงการบำบัด

ความกังวลด้านยาเสพติดแบ่งตามภูมิภาค

คนส่วนใหญ่ที่บำบัดยาเสพติดในแอฟริกา, อเมริกา และโอเชียเนีย กำลังต่อสู้กับปัญหาการติดกัญชา ขณะที่การบำบัดการเสพติดโคเคนเป็นเรื่องสำคัญในอเมริกาเหนือและละตินอเมริกา

แต่แนวโน้มนี้ก็เปลี่ยนแปลงในหลายพื้นที่ของโลก โดยเฉพาะในเอเชียและยุโรป จากสถิติแสดงให้เห็นว่า โอปิออยด์กำลังเป็นปัญหาหลักของคนไข้ แซงหน้ายาเสพติดทุกประเภท

โดยเฉพาะในยุโรปตะวันออก และยุโรปตะวันออกเฉียงใต้ มีตัวเลขที่ระบุว่า "คนที่รับการบำบัดยาเสพติด 2 ใน 3 คน เป็นการบำบัดอาการผิดปกติจากการใช้โอปิออยด์"

ตลาดฝิ่นกำลังเติบโตมาจากฝั่งอุปทาน ซึ่งเป็นผลมาจากการผลิตที่เพิ่มขึ้นสู่ระดับสูงสุดในอัฟกานิสถาน

โอปิออยด์ คืออะไร?

โอปิออยด์ เป็นสารที่มาจากดอกฝิ่น หรือสารสังเคราะห์ที่มีฤทธิ์คล้ายกัน

โอปิออยด์ รวมถึงยาเสพติดผิดกฎหมายหลายอย่าง เช่น เฮโรอีน, โอปิออยด์สังเคราะห์ อย่างเฟนทานิล และยาแก้ปวดหลายชนิดที่หาซื้อได้อย่างถูกกฎหมายตามใบสั่งแพทย์ เช่น ออกซิโคโดน, ไฮโดรโคโดน หรือ มอร์ฟีน

โอปิออยด์ทุกชนิดจะมีปฏิกิริยากับตัวรับโอปิออยด์ในเซลล์ประสาทของร่างกายและสมอง

โอปิออยด์ที่แพทย์สั่ง ส่วนใหญ่ถูกใช้เพื่อรักษาอาการปวดขนาดกลางถึงรุนแรง และโดยทั่วไปมีความปลอดภัยเมื่อใช้ยาในระยะเวลาไม่นานภายใต้การดูแลของแพทย์

การใช้เป็นประจำอาจนำไปสู่การเสพติดได้

โอปิแอตทุกชนิดเป็นโอปิออยด์: โอปิแอต เป็นกลุ่มย่อยของสารในกลุ่มโอปิออยด์ ประกอบด้วยอัลคาลอยด์ที่มาจากดอกฝิ่นโดยตรง (ฝิ่น, เฮโรอีน, มอร์ฟีน); โอปิออยด์ เป็นชื่อทั่วไปที่ครอบคลุมทั้ง โอปิแอต และสารสังเคราะห์ที่ออกฤทธิ์คล้ายกัน (หรือ โอปิออยด์ที่ใช้ในการรักษาโรค)

ที่มา: WHO, สถาบันแห่งชาติด้านการใช้ยาเสพติดของสหรัฐฯ (US National Institute of Drug Abuse)

กราฟิก โดย Elisabetta Tollardo, Becky Dale, Zoe Bartholomew และ Debie Loizou.

ขอขอบคุณข้อมูล : bbc.com